Habermas, de democratische rechtsstaat en de Israël-uitzondering
Naar een daadwerkelijk kritische theorie van de mensenrechten
DOI:
https://doi.org/10.54195/NTM.26384Trefwoorden:
Jürgen Habermas, genocide, protest, uitingsvrijheid, censuur, antisemitisme, racisme, Staatsräson, demoncratische rechtsstaat, noodtoetstand, Carl Schmitt, Walter BenjaminSamenvatting
Op 13 november 2023 publiceerde Jürgen Habermas een ‘stellingname’ dat het alle perken te buiten ging om genocidale motieven toe te dichten aan Israëls optreden in Gaza; de genocidebeschuldiging zou zelfs antisemitisch zijn. De stellingname leidde tot kritiek van wetenschappers die Habermas verweten een uitzondering voor Israël te maken op de universele principes van de mensenrechten en de democratische rechtsstaat. Dit artikel sluit zich aan bij deze kritiek, maar betoogt dat Habermas’ Israël-uitzondering in lijn is met de consistente naoorlogse Duitse politiek om de ‘speciale relatie’ tussen Duitsland en Israël als ‘Staatsräson’ (raison d’état) te laten prevaleren boven mensenrechten en rechtsstatelijkheid. Daarna laat het artikel zien dat Habermas’ ‘kritische’ theorie van de democratische rechtsstaat gebaseerd is op een koloniaal narratief over de Europese beschavingsgeschiedenis dat West-Europese natiestaten een uitzonderingspositie toedicht. Het werk van Walter Benjamin, een van Habermas’ voorgangers in de Frankfurter Schule, biedt een vruchtbaardere basis voor een kritische theorie van de mensenrechten.
Downloads
Downloads
Gepubliceerd
Nummer
Sectie
Licentie
Copyright (c) 2026 Michiel Bot
Dit werk wordt verdeeld onder een Naamsvermelding 4.0 Internationaal licentie.
Auteursrechtverklaring
Auteurs die in het Nederlands Tijdschrift voor de Mensenrechten publiceren stemmen in met de volgende voorwaarden:
a) Nederlands Tijdschrift voor de Mensenrechten stelt de inhoud van het gepubliceerde artikel onmiddellijk Open Access beschikbaar. Artikelen worden gepubliceerd onder de voorwaarden van de Creative Commons Attribution 4.0 International licentie (CC BY 4.0). De auteurs behouden het copyright en geven het tijdschrift het recht om als eerste het werk te publiceren onder een CC BY 4.0 licentie. Deze licentie geeft anderen het recht om de inhoud zoals gepubliceerd in het Nederlands Tijdschrift voor de Mensenrechten te gebruiken en te delen, ook voor commerciële doeleinden, onder de voorwaarde dat naar het originele werk en dit tijdschrift wordt gerefereerd.
b) Het is auteurs toegestaan om separate, additionele contractuele overeenkomsten aan te gaan voor de niet-exclusieve versie zoals gepubliceerd in het Nederlands Tijdschrift voor de Mensenrechten (bijvoorbeeld publicatie in een repository van de instelling, of publicatie in een boek), met een referentie naar de originele publicatie in dit tijdschrift.
c) Het is auteurs toegestaan om hun werk online te publiceren (bijv. in een repository of op een eigen website) voorafgaand en gedurende het submissieproces. Auteurs worden aangemoedigd om hun werk te uploaden naar de repository van hun instelling.
